چطور اسکولیوز را به موقع تشخیص دهیم و از پیشرفت آن جلوگیری کنیم؟

 اسکولیوز به حالتی گفته می‌شود که ستون فقرات به شکل غیرطبیعی به طرفین منحرف شده و قوس پیدا می‌کند. اما ستون فقرات انسان در حالت طبیعی از کنار، دارای انحنای ملایم است، اما از رو به رو باید کاملا صاف دیده شود. این وضعیت ممکن است خفیف باشد و تنها با معاینه تشخیص داده شود، یا آنقدر شدید باشد که تغییر شکل ظاهری بدن را ایجاد کند. آگاهی از علائم، علل و روش‌های درمان اسکولیوز، نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت این عارضه دارد. سن درمان این بیماری بسیار مهم است، برای آگاهی از زمان طلایی درمان انحرافات ستون فقرات با ما همراه باشید.

اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز به حالتی گفته می‌شود که ستون فقرات به جای اینکه به صورت صاف و مستقیم از گردن تا لگن امتداد داشته باشد، به سمت چپ یا راست انحراف پیدا می‌کند. این انحراف به شکل حرف S یا C در عکس برداری دیده می‌شود. در بیشتر موارد، علاوه بر خم شدن به طرفین، مهره‌ها کمی هم می‌چرخند که همین موضوع باعث تغییر شکل قفسه سینه یا شانه‌ها خواهد شد. شدت اسکولیوز می‌تواند از یک انحراف خفیف و بی علامت تا یک تغییر شکل قابل مشاهده و همراه با علائمی مثل درد کمر، خستگی سریع عضلات و حتی مشکل در تنفس متغیر باشد.

در این بخش نمونه‌ای از جراحی موفقیت آمیز درمان اسکولیوز توسط دکتر مانی فلسفی بهترین جراح ارتوپد در بابل را مشاهده می‌کنیم:

انواع اسکولیوز

ستون فقرات مثل یک ستون مستحکم است که بدن ما را سرپا نگه می‌دارد. حالا تصور کنید این ستون به جای اینکه صاف بایستد، کمی به چپ یا راست خم شود. دلیل این خمیدگی همیشه یکسان نیست و همین باعث می‌شود که پزشکان اسکولیوز را به چند دسته تقسیم کنند:

۱. اسکولیوز ایدیوپاتیک (با علت ناشناخته)

این نوع، شایع‌ترین شکل اسکولیوز است و بیشتر در دوران رشد سریع نوجوانی دیده می‌شود. در این حالت، پزشکان هنوز دلیل دقیقی برای انحراف پیدا نکرده‌اند. ممکن است ژنتیک نقش داشته باشد یا شاید رشد استخوان‌ها و عضلات با هم هماهنگ نباشد. نکته مهم اینجاست که این نوع انحراف ستون فقرات معمولا بدون درد و به آرامی پیشرفت می‌کند. مثلا ممکن است مادر یا پدر در یک روز عادی متوجه شوند که یکی از شانه‌های فرزندشان کمی بالاتر از دیگری است یا لباس روی بدن او صاف نمی‌نشیند. اگر به موقع پیگیری نشود، با گذر زمان انحراف بیشتر خواهد شد.

۲. اسکولیوز مادرزادی

این نوع اسکولیوز از همان روز تولد همراه فرد است. دلیلش این است که مهره‌ها در دوران جنینی درست شکل نگرفته‌اند؛ گاهی یک مهره نصفه تشکیل می‌شود، یا چند مهره به هم چسبیده باقی می‌مانند.
چون این مشکل از ابتدا وجود دارد، با رشد کودک هم رشد می‌کند و ممکن است نیاز به مراقبت مداوم یا حتی جراحی زود هنگام داشته باشد. در بسیاری موارد، پزشک با یک معاینه ساده یا عکس برداری در سال‌های اولیه زندگی می‌تواند آن را تشخیص دهد. و برای درمان نیاز به جراحی انحرافات ستون فقرات است.

۳. اسکولیوز عصبی-عضلانی

این نوع بیشتر در بیمارانی دیده می‌شود که مشکلات عصبی یا عضلانی دارند. برای مثال:

• کودکانی با فلج مغزی
• بیماران مبتلا به دیستروفی عضلانی
• افرادی با آسیب نخاعی

 در این شرایط، عضلاتی که باید ستون فقرات را صاف نگه دارند یا ضعیف هستند یا هماهنگی لازم را ندارند. همین باعث می‌شود ستون فقرات به یک سمت کشیده شود. این نوع معمولا سریع‌تر از بقیه انواع پیشرفت می‌کند و نیاز به درمان‌های ترکیبی مانند فیزیوتراپی، بریس یا جراحی ستون فقرات دارد.

۴. اسکولیوز ثانویه به بیماری‌ها یا آسیب‌ها

گاهی اوقات اسکولیوز نتیجه مستقیم یک مشکل دیگر در ستون فقرات است؛ مثلا:

• شکستگی مهره که به درستی جوش نخورده
• عفونت ستون فقرات که باعث تغییر شکل مهره شده
• تومور در ستون فقرات یا اطراف آن
• یا حتی جراحی‌های قبلی با بر هم زدن تعادل ستون فقرات

در این حالت، درمان باید هم روی خود انحراف متمرکز باشد و هم روی علت اصلی که آن را ایجاد کرده است.

۵. اسکولیوز عملکردی یا موقتی

این نوع اسکولیوز، برخلاف انواع قبلی، در ساختار مهره‌ها تغییری ایجاد نمی‌کند. انحراف بیشتر به دلیل یک عامل خارجی یا موقتی است. مثلا اگر یک پا کمی کوتاه‌تر از پای دیگر باشد، بدن برای حفظ تعادل کمی به یک سمت خم می‌شود. یا اگر به دلیل اسپاسم عضلات کمر، بدن ناخواسته به یک طرف کشیده شود. خبر خوب این است که اگر علت اصلی برطرف شود (مثلا با کفی کفش یا درمان اسپاسم یا جراحی دفورمیتی مچ پا)، انحراف هم از بین می‌رود.

تشخیص دقیق نوع بیماری به در درمان و روند بهبود آن نقش اساسی دارد. برای اینکه بهترین تشخیص و برنامه درمان را داشته باشید باید به بهترین جراح ستون فقرات در بابل مراجعه کنید.

علل و عوامل خطر ابتلا به انحراف جانبی ستون فقرات

دلایل بروز اسکولیوز متنوع است. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی انحراف ستون فقرات احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.

مشکلات عضلانی-عصبی: ضعف عضلات و اختلالات عصبی باعث می‌شود ستون فقرات نتواند حالت طبیعی خود را حفظ کند.

عادات بد وضعیتی: نشستن طولانی با حالت نامناسب یا استفاده نادرست از کیف و کوله پشتی می‌تواند از عوامل خطر ابتلا به اسکولیوز خفیف باشد.

آسیب‌های ستون فقرات: شکستگی‌ها یا بیماری‌های التهابی می‌توانند منجر به ایجاد قوس غیر طبیعی شوند. گاهی این مشکلات با جراحی آندوسکوپی ستون فقرات قابل حل است.

علائم و نشانه‌های اسکولیوز

در مراحل اولیه، اسکولیوز ممکن است بدون علامت باشد و تنها در معاینه توسط پزشک یا غربالگری مدارس تشخیص داده شود. اما با پیشرفت بیماری، علائم زیر دیده می‌شود:

• عدم تقارن شانه‌ها (یکی بالاتر از دیگری)
• برآمدگی یک سمت کمر یا قفسه سینه
• انحراف لگن یا عدم تراز آن
• درد کمر یا گردن
• خستگی زودرس به دلیل فشار غیرطبیعی بر عضلات
• مشکل تنفسی در موارد شدید به علت فشار بر ریه‌ها

⁉️آیا می‌دانید تنگی کانال نخاعی چیست⁉️

روش‌های تشخیص اسکولیوز

وقتی بیمار یا خانواده‌اش متوجه انحرافی در شانه‌ها یا کمر می‌شوند، اولین قدم مراجعه به پزشک ارتوپد است. روند تشخیص معمولا این طور پیش می‌رود:

۱. معاینه فیزیکی

پزشک ابتدا وضعیت ایستادن و راه رفتن بیمار را بررسی می‌کند. به تقارن شانه‌ها، لگن و خط ستون فقرات نگاه می‌کند. سپس تست خم به جلو آدام انجام می‌شود: بیمار به سمت جلو خم می‌شود و پزشک از پشت به دنبال برآمدگی یا قوس غیرطبیعی یک طرف بدن می‌گردد. این حالت به دلیل چرخش مهره‌ها در اسکولیوز دیده می‌شود. گاهی نیز از وسیله‌ای به نام اسکولیومتر استفاده می‌شود که روی پشت قرار می‌گیرد و زاویه چرخش تنه را نشان می‌دهد.

۲. تصویربرداری

اگر پزشک به اسکولیوز مشکوک شود، عکس برداری ساده (X-ray) از کل ستون فقرات در حالت ایستاده انجام می‌دهد. این عکس‌ها میزان انحراف را با معیار زاویه Cobb مشخص می‌کنند. هرچه این زاویه بزرگ‌تر باشد، شدت اسکولیوز بیشتر است. در موارد خاص، مثل وجود علائم عصبی یا احتمال ناهنجاری مادرزادی، MRI برای بررسی نخاع و بافت‌های نرم یا CT اسکن برای دید دقیق‌تر استخوان‌ها درخواست می‌شود.

عوارض عدم درمان اسکولیوز

اگر اسکولیوز شدید درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟

• تشدید انحراف ستون فقرات با گذر زمان
• درد مزمن کمر و گردن
• اختلالات تنفسی و قلبی در موارد پیشرفته
• تغییر شکل دائمی بدن
• کاهش عملکرد روزمره به دلیل محدودیت حرکتی

‼️درمان دیسک کمر با جدیدترین روش‌ها‼️
👇🏼
☎️۰۱۱۳۲۲۸۹۰۰۶☎️

روش‌های درمان اسکولیوز

انتخاب درمان بستگی به سن بیمار، میزان انحراف، علت بیماری و پیشرفت آن دارد:

۱. درمان غیر جراحی

فیزیوتراپی: تمرینات کششی و تقویتی برای بهبود عضلات پشت و شکم که به نگه داری بهتر ستون فقرات کمک می‌کند.

بریس (کمربند مخصوص اسکولیوز): در نوجوانان با اسکولیوز متوسط برای جلوگیری از پیشرفت انحراف استفاده می‌شود.

۲. درمان جراحی

در مواردی که انحراف شدید است یا پیشرفت سریع دارد، جراحی توصیه می‌شود. شایع‌ترین روش اسپاینال فیوژن است که مهره‌ها را با پیچ و میله در وضعیت صحیح ثابت می‌کند. این جراحی می‌تواند هم از نظر عملکردی و هم از نظر زیبایی بهبود چشمگیری ایجاد کند.

درمان این عارضه یک موضوع بسیار مهم است که در آینده فرد نقش اساسی دارد. بنابراین اگر خود با فرزندتان دچار اسکولیوز است وقت را از دست ندهید و به متخصص مراجعه کنید.

❓سوالات متداول درباره اسکولیوز

نتیجه گیری و توصیه پزشک ارتوپد

اسکولیوز یک عارضه شایع اما قابل کنترل است که با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. اگر در خود یا فرزندتان علائمی مانند عدم تقارن شانه‌ها یا کمر مشاهده کردید، بهتر است سریعاً به پزشک ارتوپد مراجعه کنید. درمان به‌موقع می‌تواند از مشکلات جدی در آینده پیشگیری کند و کیفیت زندگی بیمار را حفظ نماید.